ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক যুগৰ নিদৰ্শন বুলিবলৈ এতিয়া কেৱল শিল আৰু পোৰামাটিৰ সামগ্ৰীহে অবশিষ্ট আছে। কেইটামান নিৰ্দিষ্ট স্থানৰ পৰা এইবোৰ উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই সমলবোৰ ক’ত পোৱা গৈছে, সেয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰকৃতিৰ সৈতেই ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। প্ৰতিটো ঋতুতে নদীখনে নিজৰ বুকুখন নতুনকৈ গঢ় দিয়ে আৰু সমতলত থকা সকলো বস্তুৰ ৰূপ সলনি কৰে। সেয়েহে প্ৰাচীন কালৰ প্ৰায়বোৰ সমল উপত্যকাটোৰ সমতল ভূমিৰ পৰিৱৰ্তে দাঁতিকাষৰীয়া পাহাৰবোৰতহে পোৱা যায়।
মসৃণ শিলৰ যুগৰ পূৰ্বে
আটাইতকৈ পুৰণি সঁজুলিবোৰ পাহাৰৰ পৰাই উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বৰ্তমানৰ মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰৰ ৰংৰাম উপত্যকাত সত্তৰৰ দশকৰ পৰা চলোৱা জৰীপত এবিভিলিঅ'-আচুলিয়ান আৰ্হিৰ হাত-কুঠাৰ আৰু ক্লিভাৰ পোৱা গৈছে। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা এইবোৰেই আটাইতকৈ প্ৰাচীন শিলাস্ত্ৰ। ইয়াৰ পিছৰ পৰ্যায়ত ক্ষুদ্ৰ শিলাস্ত্ৰ আৰু হাতেৰে গঢ়া সাধাৰণ মাটিৰ পাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত গাৰো পাহাৰতেই প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ সঁজুলি সৰ্বাধিক পৰিমাণে পোৱা গৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ প্ৰায়বোৰ সমলেই কোনো নিৰ্দিষ্ট আৰু সুৰক্ষিত স্তৰৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা নাই। সেয়েহে এইবোৰক মধ্য প্লিষ্টোচিন যুগৰ বুলি ঠাৱৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্দিষ্ট সময়কালৰ স্তৰতকৈ সঁজুলিবোৰৰ আকৃতিৰ ওপৰতহে বেছি নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়।
নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ নিদৰ্শন
দুটা প্ৰধান সমলে এই অঞ্চলৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰথমটো হৈছে স্কন্ধযুক্ত কুঠাৰ, যিটো পিছফালৰ পৰা কাটি নাল লগোৱা এবিধ কুঠাৰ বা বটালী। দ্বিতীয়টো হৈছে ৰছীৰ দাগ আৰু পাচিৰ চানেকি থকা মাটিৰ পাত্ৰ। ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগত ৰছীৰ দাগ থকা পাত্ৰ বিৰল, কিন্তু চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ইয়াৰ বহুল প্ৰচলন আছিল। ইয়েই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগটোক দক্ষিণ এছিয়াতকৈ পূবৰ পৃথিৱীখনৰ সৈতেহে বেছি ওচৰ চপাই নিয়ে। উপত্যকাটো চাৰিওফালৰ পৰা আৱদ্ধ যদিও ই সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ নহয়। পাটকাই, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গিৰিখাত আৰু দক্ষিণৰ পাহাৰবোৰ হৈছে বাৰ্মা, তিব্বত আৰু বঙ্গোপসাগৰলৈ যোৱা একোখন ঠেক দুৱাৰ। এই দুৱাৰবোৰৰ মাজেৰেই প্ৰাচীন সমলবোৰ ইয়ালৈ সোমাই আহিছিল।
উত্তৰ কাছাৰ পাহাৰৰ দাওজালি হাদিংত ষাঠিৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এম চি গোস্বামী আৰু টি চি শৰ্মাই খনন চলাইছিল। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত আৱিষ্কৃত এইটোৱেই আছিল প্ৰথমটো স্তৰীভূত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ সমল। ইয়াৰ পৰা স্কন্ধযুক্ত কুঠাৰ, চাৰিবিধ মাটিৰ পাত্ৰ, দৈনন্দিন পাকঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা পটা আৰু পটাগুটি, স্থানীয় টান জীৱাশ্ম কাঠৰ সঁজুলি আৰু এটুকুৰা জেদাইট উদ্ধাৰ হৈছিল। এই পাহাৰবোৰত জেদাইট পোৱা নাযায়, সেয়েহে ইয়াক চীনৰ ফালৰ পৰা অনা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় পঁচিশ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবে কামৰূপ অঞ্চলৰ সৰুতাৰু নামৰ টিলাটোত ১৯৬৭ চনৰ পৰা ১৯৭৩ চনৰ ভিতৰত খনন চলোৱা হৈছিল। তাৰ পৰা স্লেট আৰু বেলেপাথৰৰ নখন ঘঁহি মিহি কৰা কুঠাৰৰ লগতে দাওজালিৰ পাত্ৰৰ সৈতে মিল থকা ৰছী আৰু পাচিৰ চানেকিযুক্ত মাটিৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছিল। গাৰো পাহাৰৰ চেলবালগিৰি হৈছে এনে তৃতীয়খন ঠাই। পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ সমতল দুয়ো ঠাইতে একে ধৰণৰ সমল পোৱা গৈছে। এই মাটিৰ পাত্ৰ আৰু পটাগুটিবোৰে শস্যৰ ব্যৱহাৰ আৰু স্থায়ী জীৱন নিৰ্বাহৰ ইংগিত দিয়ে।
