পুৰণি আহোম ৰাজ্যত এনে এবিধ কাপোৰ আছিল, যিখন দিনৰ পোহৰত শালত বোৱাৰ নিয়ম নাছিল। এটা ৰাতিৰ ভিতৰতে এই কাপোৰখনৰ কাম আৰম্ভ কৰি শেষ কৰিব লাগিছিল। কপাহ ধুনি, সূতা কাটি, তাত বাতি কাঢ়ি, পিছদিনা পুৱাৰ পোহৰ পৰাৰ আগতেই গোটেই কাপোৰখন বুনি উলিয়াব লাগিছিল। স্বামী ৰণলৈ ওলালে পত্নীয়ে এই কাপোৰ বৈছিল। বোৱাৰ সময়ত তেওঁ এনে কিছুমান মন্ত্ৰ মাতিছিল, যিয়ে কাপোৰখনক এক অভেদ্য আৱৰণলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। অসমীয়াই ইয়াৰ নাম দিছিল কবচ কাপোৰ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিশ্বাস আছিল অগাধ। পত্নীয়ে উজাগৰী নিশাৰ শ্ৰমেৰে পবিত্ৰ কৰি তোলা এই কাপোৰ পিন্ধি যিজনে ৰণলৈ যাত্ৰা কৰিছিল, তেওঁক হেনো কোনেও পৰাস্ত কৰিব নোৱাৰিছিল; তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিবই। এয়া এগৰাকী নাৰীৰ কাহিনী, যিয়ে সময়মতে এখন কবচ কাপোৰ বৈ উলিয়াব নোৱাৰিলে, আৰু তাৰ সলনি তেওঁ কি কৰিলে, এয়া তাৰেই আখ্যান।
এখন নদীপৰীয়া সাম্ৰাজ্য
১৫৩০ৰ দশকত আহোম ৰাজ্য আৰু সেই সৰু পাহাৰীয়া ৰাজ্যখন হৈ থকা নাছিল, যিখন চুকাফাই তিনি শতিকা আগতে উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত স্থাপন কৰিছিল। দিহিঙীয়া ৰজা চুহুংমুংৰ দিনত আহোমে পূবৰ চুতীয়া দেশ জয় কৰাৰ লগতে দক্ষিণৰ কছাৰীসকলকো পৰাস্ত কৰিছিল। সমগ্ৰ পূব উপত্যকাত আহোম এক প্ৰধান শক্তিলৈ পৰিণত হৈছিল। এনে বিশাল শক্তিয়ে স্বাভাৱিকতে আনৰো দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। পশ্চিম দিশে আহোমৰ সীমাৰ সিপাৰে আছিল বংগৰ চুলতানী শাসন। গংগাৰ ভৈয়ামৰ সেই বিশাল মুছলমান সাম্ৰাজ্যখনে নদীৰ উজনিৰ ফালে চকু দিছিল। যেতিয়া সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হ'ল, সেয়া আহিল এজন কঠোৰ সেনাপতিৰ নেতৃত্বত।
তেওঁৰ নাম আছিল তুৰবক। পশ্চিমৰ এই মুছলমান সেনাপতিজনক তুৰ্কী-আফগান বংশোদ্ভূত বুলি কোৱা হয়। ১৫৩২ চনমানত বংগৰ চুলতানে তেওঁক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠিয়াইছিল। তেওঁ লগত লৈ আহিছিল এটা সুসজ্জিত যুঁজাৰু বাহিনী। তাত আছিল এদল শক্তিশালী অশ্বাৰোহী সৈন্য, এশাৰী ৰণহস্তী আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত নিৰ্ণায়ক ভূমিকা লোৱা বহুসংখ্যক বন্দুক আৰু কামান, যিবোৰ উপত্যকাটোৰ বাবে প্ৰায় অচিনাকি আছিল। আহোমৰ নিজৰো ধনুৰ্ধৰ, বৰ্শাধাৰী আৰু হাতী আছিল; লগতে আছিল নদী আৰু অৰণ্যকেন্দ্ৰিক এক প্ৰচণ্ড ৰণকৌশল। কিন্তু বাৰুদৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ হাতত একো নাছিল। প্ৰথম কেইখনমান যুদ্ধত আহোমৰ বিস্তৰ ক্ষতি হ'ল। তুৰবক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰে উজাই আহিল। অৱশেষত ভৰলী নৈৰ মুখৰ আশে-পাশে যুদ্ধখন কেন্দ্ৰীভূত হ'ল। পাহাৰৰ পৰা নামি অহা এই স্বচ্ছ উত্তৰীয়া উপনৈখন তেজপুৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ লগত মিলিত হৈছে।
কবচবিহীন সেনাপতি
সেই যুদ্ধত আহোম সেনাপতিসকলৰ মাজত আছিল ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান মন্ত্ৰী তথা প্ৰথম শাৰীৰ ডাঙৰীয়া ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই। তেওঁৰ পত্নী মুলা গাভৰুও আছিল ৰাজপৰিয়ালৰ সন্তান; জনশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁ আহোম ৰজা চুপিম্ফাৰ জীয়েক আছিল। এই দুয়োগৰাকীক লৈ অসমীয়া সমাজত প্ৰচলিত আখ্যানটো সেই বিশেষ কাপোৰখনক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই গঢ় লৈ উঠিছে। কাহিনীমতে, ফ্ৰাচেংমুংক যেতিয়া ৰণলৈ মাতি পঠোৱা হ'ল, তেতিয়া মুলা গাভৰু অসুস্থ আছিল। কবচ কাপোৰ বৈ উলিয়াবলৈ যি উজাগৰী নিশাৰ কঠোৰ শ্ৰমৰ প্ৰয়োজন, সেয়া তেওঁ কৰিব নোৱাৰিলে। কপাহ ধুনা, সূতা কটা, বোৱা আৰু মন্ত্ৰৰে পবিত্ৰ কৰা, এই সকলোখিনি কাম গধূলিৰ পৰা ৰাতিপুৱাৰ ভিতৰতে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিছিল। সেয়েহে যিখন কাপোৰে এজন আহোম যোদ্ধাক অবধ্য কৰি তোলে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল, ফ্ৰাচেংমুং সেই কাপোৰখন নোহোৱাকৈয়ে ৰণলৈ যাবলগীয়া হ'ল। তেওঁ কবচবিহীন হৈয়ে ৰণাংগনত ভৰি দিলে।
তেওঁ আৰু ঘৰলৈ উভতি নাহিল। তুৰবকৰ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে চলা কেইবাদিনো জোৰা কঠিন যুঁজৰ অন্তত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁয়ে বীৰগতি প্ৰাপ্ত কৰিলে। যি ধাৰাবাহিক আৰু বিপৰ্যয়কাৰী সংঘৰ্ষই ৰাজ্যখনৰ সৈন্যবাহিনীক প্ৰায় নিঃশেষ কৰি পেলাইছিল, তাত নিহত হোৱা কেইবাজনো আহোম সেনাপতিৰ ভিতৰত তেৱোঁ এজন আছিল। মুলা গাভৰুৰ বাবে স্বামীৰ মৃত্যুৰ কাৰণ আছিল একেবাৰে স্পষ্ট, আৰু সেই কাৰণ শত্ৰুৰ বন্দুক নাছিল। তেওঁৰ দৃঢ় বিশ্বাস আছিল যে সময়মতে কবচ কাপোৰখন বৈ দিব নোৱাৰাৰ বাবেই তেওঁৰ স্বামীৰ মৃত্যু হ'ল। স্বামী সেই কাপোৰ অবিহনেই যুঁজলৈ গৈছিল আৰু ৰণপথাৰতে চিৰদিনলৈ হেৰাই গৈছিল। শোক আৰু অপৰাধবোধ মিলি তেওঁৰ মনত এক ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিলে। সেই শোক আৰু অপৰাধবোধ বুকুতে বান্ধি তেওঁ এনে এটা পদক্ষেপ ল'লে, যিটো সেই যুগত আন কোনো মহিলাই সাধাৰণতে নকৰিছিল। স্বামীৰ মৃত্যুত শোক পালন কৰি তেওঁ চাৰিবেৰৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ নাথাকিল; তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ নিজেই ৰণলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে।
নাৰীৰ ৰণযাত্ৰা
তেওঁ যি গঢ়ি তুলিলে সেয়া কোনো প্ৰশিক্ষিত সৈন্যবাহিনী নাছিল, বৰঞ্চ আছিল এটা সৰু দল। সেয়া সৈনিকৰ দল নাছিল, আছিল তেওঁৰ দৰেই কিছুমান নাৰীৰ দল। তেওঁলোক আছিল ৰাজদৰবাৰৰ প্ৰধান ডা-ডাঙৰীয়া আৰু অভিজাত পৰিয়ালৰ পত্নী তথা জীয়াৰী, যিসকলেও ভৰলীৰ পাৰৰ সেই ৰণলৈ নিজৰ স্বামী আৰু পুত্ৰক পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ লগত ৰণলৈ যোৱা কেইগৰাকীমানৰ নাম ইতিহাসৰ পাতত ৰৈ গৈছে; তেওঁলোক আছিল জয়ন্তী, পামিলা আৰু ললিতা। মুলা গাভৰুৱে তেওঁলোকক একত্ৰিত কৰিলে, হাতত অস্ত্ৰ দিলে আৰু ৰণাংগনৰ ফালে আগুৱাই লৈ গ'ল। তেওঁ নিজেও হাতত তুলি ল'লে হেংদাং, আহোমসকলৰ সেই দীঘল একধৰীয়া তৰোৱালপাত। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এজন সেনাপতিৰ দৰেই তেওঁ হাতীৰ পিঠিত উঠি ৰণপথাৰলৈ যাত্ৰা কৰিছিল। অস্ত্ৰচালনাৰ কোনো প্ৰশিক্ষণ নথকা এগৰাকী বিধৱা নাৰীয়ে একেদৰে প্ৰশিক্ষণহীন এদল মহিলাক লগত লৈ সেইখন যুদ্ধলৈকে ওলাই গৈছিল, য'ত ৰাজ্যৰ প্ৰশিক্ষিত পুৰুষ সৈন্যসকলো পৰাস্ত হৈছিল।
বুৰঞ্জীয়ে সোঁৱৰে যে ইয়াৰ প্ৰভাৱ একেবাৰে সাধাৰণ নাছিল। অভিজাত পৰিয়ালৰ মহিলাসকলক ৰণলৈ যোৱা দেখি আহোম সৈন্যসকলে লাজ পাই দৃঢ়তাৰে থিয় দিলে বুলি কোৱা হয়। পৰাজয়ৰ গ্লানিত দোদুল্যমান হৈ থকা সৈন্যসকলৰ মনত ই এক নতুন সাহস জগাই তুলিলে। সকলো বিৱৰণ অনুসৰি, মুলা গাভৰুৱে এনে এক অসীম সাহসেৰে যুঁজ দিছিল, যাৰ লগত যুদ্ধবিদ্যাৰ দক্ষতাৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল। প্ৰবাদ আছে যে তেওঁ শত্ৰুক নাশ কৰি আগবাঢ়ি গৈ তুৰবকৰ কাষ পাইছিলগৈ, আৰু তাতেই তেওঁৰ আক্ৰমণৰ অন্ত পৰিছিল। তুৰবক আছিল বিজয়ৰ দিশে আগবঢ়া এজন প্ৰশিক্ষিত সেনাপতি, আৰু তেওঁৰ হাততেই মুলা গাভৰুৱে প্ৰাণ হেৰুৱালে। কছুৱাত সংঘটিত হোৱা বুলি প্ৰচলিত সেই যুঁজত, য'ত তেওঁ থিয় হৈ আছিল তাতেই ঢলি পৰিল; আৰু তেওঁৰ লগত যোৱা মহিলাকেইগৰাকীও তেওঁৰ চাৰিওকাষে প্ৰাণহীন হৈ পৰি ৰ'ল।
যুদ্ধৰ এয়া এক নিষ্ঠুৰ পৰিণতি আছিল। তেওঁ যিটো সৈন্যবাহিনীত যোগ দিবলৈ গৈছিল, সেই বাহিনীক শত্ৰুৰ বাৰুদে বিধ্বস্ত কৰি পেলাইছিল; সেই একেই বাৰুদ, যিয়ে তেওঁৰ স্বামীৰ প্ৰাণ কাঢ়ি নিছিল। বাৰুদৰ ধ্বংসলীলাৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণকৈ জানিও তেওঁ সেই যুদ্ধলৈ গৈছিল। হয়তো তেওঁ এনে এক পৰিণতিৰেই আশা কৰিছিল। তথাপিও তেওঁৰ মৃত্যুৱেই কাহিনীটোৰ শেষ নাছিল, বৰঞ্চ ই আছিল এক নতুন আৰম্ভণিৰ বিন্দু। তেওঁৰ মৃত্যুৱে কঢ়িয়াই অনা লাজ আৰু ক্ৰোধেই আহোমক পুনৰ থিয় হ'বলৈ শক্তি দিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যিয়ে পৰৱৰ্তী প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। অসমীয়াই তেতিয়াৰে পৰা মানি আহিছে যে তেওঁৰ মৃত্যুৰ মাজেদিয়েই এই দেশৰ নাৰীৰ সাহস প্ৰমাণিত হ'ল। প্ৰমাণিত হ'ল এনে এক প্ৰেমো, যি প্ৰেমে প্ৰিয়জন নোহোৱা হোৱাৰ পিছত অকলশৰে জীয়াই থকাতকৈ ৰণপথাৰত প্ৰাণ দিয়াটোকেই শ্ৰেয় জ্ঞান কৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাই সশ্ৰদ্ধাৰে সোঁৱৰণ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি মহিলা যোদ্ধাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম; পুৰুষ সেনাপতিসকলৰ সমানেই তেওঁৰ স্মৃতি আজিও সুৰক্ষিত। তেওঁৰ নাম আজিও তাই-আহোম আৰু সমগ্ৰ অসমীয়া সমাজত বীৰত্বৰ প্ৰতীক হিচাপে উচ্চাৰিত হয়।
বৰ্শাৰ আঘাত আৰু শত্ৰুৰ শিৰচ্ছেদ
মুলা গাভৰুৰ এই দৃঢ় প্ৰতিৰোধ সেই একেখন যুদ্ধৰেই অংশ আছিল, য'ত আহোমে অৱশেষত যুদ্ধৰ গতি সলনি কৰি পেলাইছিল। এই পৰিৱৰ্তন আৰম্ভণিৰ পৰাজয়বোৰৰ দৰেই আকস্মিক আছিল। তুৰবকে নিজৰ বাৰুদ আৰু অশ্বাৰোহী বাহিনীৰ বলত প্ৰথম অৱস্থাত জয়লাভ কৰিছিল। কিন্তু তাৰ পিছত আহোমে নিজৰ শক্তি পুনৰ গোটাই ল'লে, নতুন সেনাপতিক দায়িত্ব দিলে, আৰু অৱশেষত তুৰবকক এনে এখন মুখামুখি সমৰলৈ বাধ্য কৰালে, যিখন তেওঁৰ বিপক্ষে গ'ল। এই প্ৰত্যাক্ৰমণৰ কৃতিত্ব আহোম সেনাপতি কাঁচেং বৰপাত্ৰ গোহাঁইক দিয়া হয়। প্ৰবাদ অনুসৰি, মখ নামৰ এখন ঠাইত তুৰবকৰ বাহিনীৰ ওপৰত এই আক্ৰমণ চলিছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ মতে, নিৰ্ণায়ক আঘাতটো ৰণপথাৰৰ একপ্ৰকাৰ আকস্মিক ঘটনাহে আছিল। ঘোঁৰাৰ পিঠিত উঠি যুঁজি থকা তুৰবকক এজন আহোম বৰ্শাধাৰীয়ে বৰ্শাৰে হানিলে, আৰু তেওঁ ঘোঁৰাৰ পৰা মাটিত খহি পৰিল। বুৰঞ্জীৰ আখ্যান অনুসৰি, বৰপাত্ৰ গোহাঁয়ে তুৰবকক মাটিত পৰি থকা অৱস্থাতে শিৰচ্ছেদ কৰিলে, যাতে যুদ্ধ জয়ৰ প্ৰমাণস্বৰূপে সেই মূৰটো লৈ যাব পাৰে।
সেই কটা মূৰটো লৈ আহোমে যি কৰিলে, তাৰ পৰাই তেওঁলোকৰ প্ৰকৃত চৰিত্ৰৰ এক সুন্দৰ আভাস পোৱা যায়। তেওঁলোকে সেই মূৰটো কোনো গড়ৰ দেৱালত ওলোমাই প্ৰদৰ্শন নকৰিলে। পৰম্পৰা অনুসৰি তেওঁলোকে ইয়াক চৰাইদেউলৈ কঢ়িয়াই লৈ গ'ল; সেই প্ৰথম ৰাজধানী আৰু পবিত্ৰ ভূমি, য'ত ৰজাসকল নিজেই অৰণ্যৰে আবৰা মৈদামৰ তলত সমাহিত হৈ আছিল। কাহিনীমতে, তেওঁলোকে তাত নিজৰ শত্ৰুৰ মূৰটো আন এজন নিহত মুছলমান সেনাপতিৰ মূৰৰ সৈতে একেলগে পাহাৰত পুতি থ'লে। ভৰলীৰ ৰণভূমি আৰু চৰাইদেউৰ সমাধিভূমি এক একক ৰীতিৰে ইটোৱে সিটোৰ লগত বান্ধ খাই পৰিল। এইদৰেই আহোমে নিজৰ সকলো বিজয়ক সেই পাহাৰখনৰ সৈতে সাঙুৰি ৰাখিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ ৰাজবংশৰ পাতনি মেলা হৈছিল।
কৰতোৱালৈ খেদনি আৰু বাৰুদৰ আৱিষ্কাৰ
তুৰবক নিহত হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ বাহিনী ছত্ৰভংগ দিলে আৰু আহোমে জীৱিত থকা সৈন্যসকলক পশ্চিমলৈ খেদি পঠিয়ালে। আহোম সৈন্য নিজৰ সীমাতে ৰৈ নাথাকিল। তেওঁলোকে পলায়নকাৰী সৈন্যক সমগ্ৰ উপত্যকা পাৰ কৰি একেবাৰে কৰতোৱালৈকে খেদি নিলে; বহু পশ্চিমত অৱস্থিত এই নদীখনক পুৰণি কামৰূপ ৰাজ্যই বহুদিন ধৰি নিজৰ সীমা হিচাপে ধৰি ৰাখিছিল। এজন পৰাজিত আক্ৰমণকাৰীক একেবাৰে কৰতোৱালৈকে খেদি নি তাতে পুনৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো আছিল এক সুচিন্তিত বাৰ্তা। দেশৰ পশ্চিম সীমা এতিয়া সেই মহান প্ৰাচীন ৰাজ্যখনৰ সীমাই যিমান দূৰ স্পৰ্শ কৰিছিল, সিমান দূৰ পালেগৈ; আৰু আহোম ৰাজ্য সেই গৌৰৱময় পৰম্পৰাৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে থিয় দিলে। এই খেদনি একেধাৰে আছিল এক বিজয় আৰু এক অধিকাৰৰ দাবী।
ভৰলীৰ পাৰৰ পৰা আহোমে কেৱল এটা কটা মূৰ আৰু এখন নতুন সীমাই কঢ়িয়াই অনা নাছিল। তুৰবকৰ বাহিনীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা তেওঁলোকে এক আধুনিক শক্তিৰ যুদ্ধ-সৰঞ্জাম হস্তগত কৰিলে: হাতী, ঘোঁৰা, আৰু সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে সেই বন্দুক, কামান আৰু হিলৈ, যিবোৰে তেওঁলোকক প্ৰায় ধ্বংসৰ গৰাহলৈ ঠেলি দিছিল। উপত্যকাৰ ইতিহাসত বহুদিনৰ পৰা এই যুদ্ধখনকেই অসমলৈ প্ৰথমবাৰৰ বাবে আগ্নেয়াস্ত্ৰ অহাৰ কাৰণ বুলি ধৰা হয়। এই ধাৰণাটো বহুলভাৱে শুদ্ধ হ'লেও, প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰো কিছু আগৰ। ইয়াৰ কেইবছৰমান আগতে চুতীয়া দেশ জয় কৰা সেই দীঘলীয়া যুদ্ধখনতেই আহোমে বাৰুদৰ সৈতে সামান্যভাৱে পৰিচিত হৈছিল। কিন্তু এইটো নিশ্চিত যে তুৰবকৰ আক্ৰমণৰ সময়তেই আহোম সৈন্যৰ মাজত আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ প্ৰয়োগ ব্যাপক হৈ পৰিছিল। যি শত্ৰুৱে তেওঁলোকক এই নতুন অস্ত্ৰৰ পাঠ শিকাইছিল, তেওঁলোকৰ পৰাই এইবোৰ কাঢ়ি অনা হ'ল, আৰু আহোমেও সেই পাঠ ভালদৰেই আয়ত্ত কৰিলে। যিখন ৰাজ্যই এদিন নিজৰ কামান আৰু নিপুণ গোলন্দাজেৰে শৰাইঘাটত মোগলক ভেটা দিব, সেই ৰাজ্যই আংশিকভাৱে হ'লেও মুলা গাভৰু ঢলি পৰা সেই ৰণপথাৰৰ পৰা বুটলি অনা অস্ত্ৰৰে নিজকে সুসজ্জিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।
কবচ কাপোৰৰ প্ৰকৃত অৰ্থ
কবচ কাপোৰক কেৱল এটা মাদলি বুলি ধৰি লৈ কথাটো সেইখিনিতেই এৰি দিয়াটো সহজ; ইয়াক ৰণপথাৰৰ এক কুসংস্কাৰ বুলিও ভাবিব পাৰি, য'ত এগৰাকী অসুস্থ মহিলা কাকতালীয়াভাৱে বিফল হৈছিল। কিন্তু এই কাপোৰখন কেতিয়াও কেৱল এটা মাদলি নাছিল। যিজনে ৰণত যুঁজিছিল আৰু যিজনে ঘৰত অপেক্ষা কৰিছিল, সেই দুজনৰ মাজৰ আত্মিক বান্ধোনক সমগ্ৰ সমাজে দিয়া এক স্বীকৃতিয়েই আছিল এই কাপোৰ। সেই উজাগৰী নিশাৰ শ্ৰম, উচ্চাৰিত মন্ত্ৰ, আৰু মৃত্যুৰ উপত্যকালৈ গাত পিন্ধি যোৱা সেই বস্ত্ৰ, এই সকলোবোৰ আছিল ঘৰৰ এক অংশক ৰণলৈ পঠিওৱাৰ এক প্ৰতীকী উপায়। মুলা গাভৰুৱে বিশ্বাস কৰিছিল যে কাপোৰখনৰ ৰক্ষা কৰাৰ এক ঐশ্বৰিক শক্তি আছে। তেওঁ কাপোৰখন বৈ দিব নোৱাৰাত তেওঁ নিজৰ বিশ্বাসটোক অন্ধবিশ্বাস বুলি নাভাবিলে; বৰঞ্চ তেওঁ ভাবিলে যে এই ব্যৰ্থতা তেওঁৰ নিজৰ। ইয়াৰ উত্তৰত তেওঁ ঘৰত অপেক্ষা কৰাৰ সলনি নিজেই ৰণলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে। যিখন যুদ্ধত তেওঁৰ বোৱা কাপোৰখনে স্বামীক ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰিলে, সেই যুদ্ধলৈ তেওঁ নিজেই গ'ল, আৰু তেওঁৰ হাতত বাকী থকা একমাত্ৰ মূল্যৰে ইয়াৰ শোধ কৰিলে। উপত্যকাৰ মানুহে যুদ্ধখনতকৈ তেওঁৰ এই আত্মবলিদানকহে বেছিদিন ধৰি মনত ৰাখিলে। সাধাৰণতে এনেদৰেই এটা জাতিয়ে নিজৰ বীৰসকলক আদৰি লয় আৰু যুগ যুগ ধৰি সোঁৱৰণ কৰে।
