উত্তৰ গুৱাহাটীত, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এটা গ্ৰেনাইট শিলত অসমৰ ইতিহাসৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ থকা এখন যুদ্ধৰ বিৱৰণ খোদিত হৈ আছে। ১১২৭ শকাব্দত শিলত কটা কেইটামান ক্ষয় যোৱা শাৰীয়ে উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰা এটা তুৰ্কী সৈন্যবাহিনীৰ পতনৰ কথা সোঁৱৰায়।
শিলটোৰ নাম কানাই-বৰশী-বোৱা, কিংবদন্তি অনুসাৰে সেইটো শিল য'ত শিশু কৃষ্ণ বা কানায়ে তেওঁৰ বৰশী লৈ বহিছিল। স্থানীয় জনশ্ৰুতি অনুসৰি শিলটোত থকা এটা ক্ষয় যোৱা ভৰিৰ সাঁচ কানাইৰেই। একে শিলতে তাৰিখযুক্ত যুদ্ধৰ লিপিবোৰো আছে। সেই লিপিৰ কাষতে আছে আন খোদন: শিৱৰ মূৰ্তি, এটা হাতী আৰু এখন খেলৰ ফলক। কানাই-বৰশী-বোৱা পুৰণি কামৰূপৰ দুৰ্জয় নগৰৰ মাটিত অৱস্থিত।
এটা বিপৰ্যয়ৰ তাৰিখ লিখা শাৰীটো
১২০৬ চনৰ লিপিটো একেবাৰে সাধাৰণ। উপত্যকাটোৰ পুৰণি আখৰত কটা এই লিপিটোত কেৱল এয়াই উল্লেখ আছে যে ১১২৭ শকাব্দৰ (খ্ৰীষ্টাব্দ ১২০৬ চন) চ'ত মাহৰ তেৰ তাৰিখে কামৰূপলৈ অহা তুৰ্কীসকল ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈছিল। ইয়াত কোনো ৰজা, সেনাপতি বা সৈন্যবাহিনীৰ নাম নাই। কামৰূপৰ ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনত পোৱা বংশাৱলী আৰু প্ৰশস্তিমূলক কবিতাৰ কোনো চিন ইয়াত নাই। এই সৰলতাৰ বাবেই লিপিটো ইমান বিশ্বাসযোগ্য। এয়া ৰাজদৰবাৰত প্ৰস্তুত কৰা কোনো দলিল নহয়, বৰঞ্চ ঘটনাস্থলীতে কটা এখন স্মাৰকহে। ইয়াত শব্দবোৰৰ সমানেই আখৰবোৰৰো গুৰুত্ব আছে। এই সময়লৈকে উপত্যকাটোৰ নিজা পূৰ্বীয় লিপিটোৱে এক স্পষ্ট প্ৰত্ন-অসমীয়া ৰূপ পাবলৈ ধৰিছিল আৰু এই লিপিটো সেই হাতৰ আখৰৰ আটাইতকৈ স্পষ্ট নিদৰ্শনসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।
লিপিটোত উল্লেখ থকা তুৰ্কীসকল আছিল বখতিয়াৰ খলজীৰ সৈন্য। ১২০৬ চনত তেওঁৰ দহ হাজাৰ অশ্বাৰোহী সৈন্যই তিব্বতৰ ফালে উত্তৰলৈ যাত্ৰা কৰিছিল আৰু উভতি অহাৰ পথত দুৰ্গম ভূ-প্ৰকৃতি, পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠী আৰু বাৰিষাৰ নদীৰ কোপত পৰি ধ্বংস হৈছিল। শিলটোত তেওঁৰ নাম নাই, আনকি এই সৈন্যবাহিনীক পৰাস্ত কৰা কামৰূপৰ ৰজা পৃথুৰ নামো উল্লেখ নাই। এই সম্পৰ্কটো লিপিৰ পাঠতকৈ তাৰিখৰ মিলৰ ওপৰতহে আধাৰিত। সমগ্ৰ বিপৰ্যয়ৰ কথা তলত এটা আখ্যানত কোৱা হৈছে।
বখতিয়াৰৰ তিব্বত অভিযান
১২০৬ চনত বখতিয়াৰ খলজীয়ে দহ হাজাৰ অশ্বাৰোহী লৈ তিব্বত অভিমুখে যাত্ৰা কৰিছিল। কেইমাহমানৰ পাছত পাহাৰীয়া পথ, স্থানীয় প্ৰতিৰোধ আৰু বাঢ়নী পানীৰ মাজেৰে মাত্ৰ এশজনমানহে উভতি আহিছিল।
তিনিখন শিলালিপি, দুখন ৰাজ্য
১২০৬ চনৰ লিপিটো এই স্থানত থকা তিনিখন শিলালিপিৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি আৰু একমাত্ৰ মধ্যযুগীয় লিপি। আন দুখন লিপি চাৰিশ বছৰতকৈয়ো অধিক সময়ৰ পিছৰ এখন বেলেগ যুদ্ধৰ লগত জড়িত। সেই দুখন হৈছে চক্ৰধ্বজ সিংহৰ ৰাজত্বকালৰ আহোম শিলালিপি। দ্বিতীয়খন লিপিত উল্লেখ আছে যে মোগল বিষয়া ছৈয়দ ছানা আৰু ছৈয়দ ফিৰোজক পৰাস্ত কৰাৰ পিছত বৰগোহাঁই আৰু বৰফুকনকে ধৰি তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকলে ইয়াত এটা গড় বান্ধিছিল।
১৫৮৯ শকাব্দ অৰ্থাৎ ১৬৬৭ চনৰ তৃতীয়খন লিপিতো একেটা গড়ৰ কথাই উল্লেখ আছে আৰু লগতে কোৱা হৈছে যে ফিৰোজক হত্যা কৰা হৈছিল। এয়া আছিল শৰাইঘাটৰ চাৰি বছৰৰ আগতে লাচিত বৰফুকনৰ নেতৃত্বত আহোমসকলে গুৱাহাটী পুনৰুদ্ধাৰ কৰা সময়ৰ কথা। এই পৰৱৰ্তী লিপি দুখনৰ এখন বৰ্তমান শিলটোৰ গাতে আউজি থকা এটা সৰু আধুনিক মন্দিৰৰ পিছফালে অৱস্থিত।
পুৰাতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে তিনিওখন লিপিৰ কাষতে একোখনকৈ স্থানচিহ্ন স্থাপন কৰিছে। সেয়েহে এই স্থানটোৱে চাৰে চাৰিশ বছৰৰ ব্যৱধানৰ দুটা বিশেষ মুহূৰ্ত ধৰি ৰাখিছে, যি দুয়োটা সময়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰে উপত্যকাটোৰ বিৰুদ্ধে অহা একোটা সৈন্যবাহিনীক গুৱাহাটীৰ পৰা খেদি পঠিওৱা হৈছিল।
ভ্ৰমণ
শিলটো উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ৰাজদুৱাৰত অৱস্থিত। ই নদীৰ ৰোপৱেৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ ওচৰতে আৰু দৌল গোবিন্দৰ পৰা খোজকাঢ়ি যাব পৰা দূৰত্বত আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ফেৰীৰে বা শৰাইঘাট দলঙেৰে গৈ স্থানীয় বাহন এখন লৈ ইয়ালৈ যাব পাৰি। উত্তৰ পাৰৰ মঠ-মন্দিৰ আৰু শিলত কটা ভাস্কৰ্যসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এই স্থানৰ পৰা সেই পাৰৰ আন আন মন্দিৰসমূহলৈ সহজেই যাব পাৰি।